• Johan Lok

De Schoolmeester

Misschien kom het omdat ik ooit aan de PA in Alkmaar het diploma volledig bevoegd onderwijzer heb behaald (om er nooit iets mee te doen, behalve twee weken invallen in de oude School Zuid in Assendelft). Maar de naam De Schoolmeester blijft van alle molennamen in de Zaanstreek net iets 'bijzonderder' dan alle anderen.

Tijdens het Rondje Zaanse Molens, dat afgelopen weekend plaatsvond in het kader van de Nationale Molendagen, kon De Schoolmeester bekeken worden. Hij werd gebouwd in 1692 en zou zijn naam hebben gekregen omdat één van de oprichters schoolmeester van beroep was. De molen had de bijnaam De Gauwdief. Dat zou te maken hebben met de snelheid waarmee de molen kon draaien en het gemak waarmee zelfs van een zwak windje kon worden geprofiteerd. De molen op het Guispad in Westzaan is een heel bijzondere. Want het is de laatste papiermolen ter wereld die op windkracht functioneert en die dus windgemaakt papier vervaardigt. Ook bijzonder is het feit dat De Schoolmeester geen achtkante, maar een zeskante molen is. Wellicht daardoor ziet hij er extra slank uit. Meer een schooljuf dan een schoolmeester dus. Het is overigens één van de acht zeskante molens in Nederland.

In 1877 werd De Schoolmeester gemoderniseerd. De schepkuipen werden vervangen door een langzeefmachine. En voor de aandrijving daarvan werd een stoommachine geïnstalleerd, die na de Tweede Wereldoorlog in 1948 werd vervangen door een benzinemotor. Sinds 1979 wordt de machine elektrisch aangedreven. De Schoolmeester is vanaf 1977 in handen van Vereniging De Zaansche Molen. In 2002 werd een maar liefst 4 jaar durende restauratie afgesloten waarbij de fundering en de houtconstructie van de droogschuur onder handen werden genomen. De kosten? Bijna een half miljoen euro.

De molen is altijd gespaard gebleven voor brand. In 1915 ontstond er weliswaar een begin van brand, maar die kon gelukkig op tijd worden geblust. Wel ontstond in 1949 schade door een zware noodwesterstorm. De droogschuur werd toen over een lengte van bijna 30 meter verwoest.

En begin 2014 brak één van de twee roeden tijdens het malen. Die bleek aan één zijde volledig te zijn doorgeroest. Dat zorgde ervoor dat de molen een tijd heeft gedraaid met slechts één roede. Maar uiteindelijk werd er een nieuwe tweede roede gemaakt, die in het najaar van 2014 werd geïnstalleerd. En vanaf dat moment draaide de molen weer, zoals het hoort, met twee roeden.